Pompschakelaars voor vloerverwarming en warmtemuur:

De nieuwe typen


 
Laatste update: 3 november 2013.

 
De test van de AmfraMatic V-3DP is nu toegevoegd, zie onderaan.
 
De vorige test in 2011 toonde aan dat er nog een boel te verbeteren is. Alle drie fabrikanten van de geteste pompschakelaars zagen in de test aanleiding een nieuwe versie van hun schakelaar op de markt te brengen. Die testen we hier in volgorde van binnenkomst. Maar eerst weer wat algemene info over doel en werking van pompschakelaars.
 

Werking en besparing

Een pompschakelaar wordt tussen het stopcontact en de pomp geplaatst. De schakelaar heeft een temperatuursensor die op de aanvoerbuis van de vloerverwarming of warmtemuur zit en de temperatuur meet van het verwarmde water.
 
De schakelaar wordt ingesteld op een temperatuur die iets lager ligt dan de temperatuur waarop de vloerverwarming of warmtemuur is ingesteld. Zo lang de ketel warm water levert, blijft de pomp lopen en wordt de vloerverwarming of warmtemuur voorzien van warm water.
Stopt de ketel, dan zakt de temperatuur van het water. Wanneer de temperatuur lager wordt dan ingesteld op de pompschakelaar, stopt de pomp.
Dit bespaart op twee manieren:
  1. De pomp gebruikt geen elektriciteit meer.
  2. De vloer of muur blijft langer warm, omdat er geen koud water door gepompt wordt.
De elektriciteitsbesparing door het uitschakelen van de pomp wordt overigens vaak overschat, omdat men uit gaat van een verbruik tot wel 90 watt. Onze Grundfos 3-standen pomp gebruikt maar 23, 36 of 51 watt en staat meestal op de laagste, zuinigste stand.
De besparing, die bereikt wordt omdat de vloer of muur minder snel afkoelt, is veel groter. En dit zorgt ook voor meer comfort: de temperatuur van de vloer of muur varieert veel minder.
 

Typen pompschakelaar

Er bestaan grofweg drie typen, met telkens wat meer techniek en/of mogelijkheden aan boord (dit is geen officiële type-indeling).
  1. Het eenvoudigste type is een doosje, wat je in het stopcontact steekt. De stekker van de pomp gaat weer in het doosje. Er zitten meestal geen knoppen op, alleen één of twee lampjes die aangeven of de schakelaar aan staat en/of de pomp loopt. Zo'n pompschakelaar is ingesteld op een vaste temperatuur, bijvoorbeeld 28 graden.
    Het kan natuurlijk zo uitkomen dat de vaste schakeltemperatuur van zo'n eenvoudige schakelaar precies goed is voor een bepaalde situatie. Maar in de praktijk wil je toch zelf de juiste temperatuur instellen. De temperatuur van de vloer of muur stel je immers ook bij naar behoefte.
    Opmerkelijk is dat voor dit type schakelaar soms schandalig hoge prijzen gevraagd worden, tot wel 170 euro toe.
     
  2. Dan komen we bij de pompschakelaar met een draaiknop om de temperatuur in te stellen. Zo'n schakelaar kan in principe een eenvoudig analoog apparaat zijn. Het instellen is echter vrij lastig, omdat je niet weet hoe nauwkeurig de temperatuurschaal van de draaiknop is en omdat de actuele temperatuur niet wordt aangegeven. De juiste werking is moeilijk te controleren en het maken van de beste instelling vraagt een beetje experimenteren.
     
  3. Ideaal (althans op papier) zijn de pompschakelaars die ingesteld kunnen worden en ook een LCD-schermpje hebben. Hierop kun je o.a. de actuele temperatuur nauwkeurig aflezen. Dit zijn vrij geavanceerde digitale apparaatjes, met een echte processor, bestuurd door software.
    In deze test komen alleen pompschakelaars van dit laatste type aan bod.
 

De test

Deze test is uitgevoerd in het portiekappartement dat op deze website beschreven wordt. De hier genoemde tijden en temperaturen gelden dus ook alleen voor deze woning en de daar aanwezige verwarmingsinstallatie. Die bestaat uit een 25 kW ketel, ingesteld op max. 60 graden en 30% capaciteit, waarmee tijdens de test de warmtemuur, een grote en een kleine radiator verwarmd werden.
 
Geen andere pompschakelaars getest
 
Regelmatig krijgt Econerd vragen over andere pompschakelaars. Of die gestest zijn, hoe ze voldoen. Helaas, alleen de pompschakelaars die u in de 2 tests hier vindt, zijn getest. Door problemen met de gezondheid zit het er ook niet in dat er nog tests bij zullen komen.
 
Vaak wordt info gevraagd over de nieuwe ECO Pump Switch HY-02 in een groene behuizing. Ook deze is hier niet getest en er kan dus ook geen oordeel gegeven worden over deze pompschakelaar. Het enige dat opgemerkt kan worden is dat deze pompschakelaar lijkt op een eenvoudig, eerder getest type. Ook de clipsensor van deze pompschakelaar is hetzelfde als die van eerder geteste typen en heeft dezelfde bezwaren (zie onderaan deze pagina).
 
Tercal 11E

De Tercal 11E

De nieuwe Tercal heet voluit 'Tpomp3 / 11E' en doet weinig meer denken aan het vorige model. Gebleven zijn de lange aansluitsnoeren en de staafvormige temperatuursensor. Maar de behuizing is geheel anders. De grote draaiknop om de temperatuur in te stellen en ook één van de schakelaars maakten plaats voor een schermpje en een instelknop met meerdere functies. De prijs is 59,- euro.
 
Wel gebleven zijn de 2 schroefgaten aan de achterkant om de pompschakelaar op de muur te kunnen bevestigen.
 
Overigens heeft Tercal nu een tweede, eenvoudiger model zonder schermpje, type 11C, dat wat betreft bediening sterk op de oude pompschakelaar Tpomp2 / 1105T lijkt.
 
De pompschakelaar kan zowel voor vloerverwarming of warmtemuur als voor een warmwatersysteem (bijvoorbeeld een boiler) gebruikt worden.
Wanneer u de pompschakelaar buiten het stookseizoen aan laat staan, schakelt hij iedere 14 dagen de pomp ca. 1 minuut aan, om te voorkomen dat deze vast gaat zitten.
 
Tercal 11E De nieuwe Tercal heeft nu een enkele aan/uit schakelaar, een kleinere draaiknop en een schermpje, dat o.a. de actuele temperatuur aangeeft. Door de knop te draaien, gaat de verlichting aan en verschijnen de zaken die ingesteld kunnen worden. Door op de draaiknop te drukken, begint de in te stellen functie te knipperen en kun je de waarde veranderen. Door weer op de knop te drukken, wordt de gekozen waarde vastgelegd.
De instellingen die gedaan worden met deze knop:
  • De schakeltemperatuur
  • De hysteresis
  • De correctie van de temperatuurmeting
  • Het handmatig aan- en uitzetten van de pomp
De hysteresis (een term die je zou kunnen samenvatten als 'achterblijven') is een wat vreemde instelling. Je stelt hiermee een soort 'temperatuurvertraging' voor de ingestelde temperatuur in. De bedoeling hiervan is waarschijnlijk te voorkomen dat de pomp gaat 'pendelen', het telkens uit- en weer inschakelen. Stel de pompschakelaar is ingesteld op 32 graden en de hysteresis op 4 graden (de standaardwaarde). De 'temperatuurvertraging' veroorzaakt dan dat de pomp niet op de gekozen 32 graden, maar pas bij 34 graden aangezet wordt. En omgekeerd dat de pomp niet bij 32 graden uitschakelt, maar pas bij 30 graden. Nu is de hysteresis in te stellen, tussen 10 en 2 graden, dus door 2 graden in te stellen is de temperatuurvertraging het kleinst en blijft de 'schade' beperkt.
 
Er zijn wel scenario's te bedenken waar de hysteresis een goed middel is tegen pendelen van de pomp. Bijvoorbeeld wanneer kort na het inschakelen van de pomp van de vloerverwarming of warmtemuur met de hand ergens een radiator open gezet wordt die veel warmte vraagt. Of wanneer de net ingeschakelde pomp erg snel draait, waardoor er plotseling veel koud water uit de vloer of muur naar de ketel gepompt wordt. Door zulke zaken zou de watertemperatuur weer even omlaag kunnen gaan, terwijl de ketel aan staat. In zo'n geval zou de hysteresis het pendelen van de pomp kunnen voorkomen. Maar de hysteresis zou wel gewoon helemaal uitgeschakeld moeten kunnen worden, voor de meer gebruikelijke scenario's, waarbij je er alleen maar last van hebt.
 
Als je bij een vloerverwarming of warmtemuur al verschil wilt hebben in de temperatuur van in- en uitschakelen, dan zou je willen dat het omgekeerd werkt: liever wat eerder inschakelen (30 graden) als de verwarmingsketel net aan staat en de temperatuur snel stijgt, zodat je niets mist van de opwarmcyclus. En uitschakelen bij 32 graden, zodat er geen kans is dat er kouder water in de vloer of muur gepompt wordt. Dergelijk gedrag van een pompschakelaar vraagt echter wel vrij geavanceerde software, die in de gaten heeft of de temperatuur stijgt of daalt. Anders gaat de pomp alsnog pendelen.
 
Met de functie handmatig aan- en uitzetten van de pomp kan de pomp slechts 10 sec. aan gezet worden. Deze functie dient alleen om de werking van de pomp te testen. Als je de pomp permanent aan wilt doen, moet de pompschakelaar er dus tussenuit gehaald worden en moet de steker van de pomp rechtstreeks in het stopcontact gedaan worden.
 
De praktijk
 
Tercal 11E De nieuwe Tercal meet snel: de frequentie waarmee de temperatuur gemeten wordt is 5 sec. Maar de vrij grote, ronde sensor kan dit niet helemaal bijhouden. Als deze sensor op een ronde verwarmingsbuis geklemd wordt, is het contactoppervlak klein, terwijl de massa van de sensor vrij groot is. De sensor kan dan niet snel genoeg opwarmen of afkoelen. Bij kleine temperatuurwisselingen is dit niet zo'n probleem. Maar bij grote temperatuurwisselingen (bijvoorbeeld na het aanzetten van de verwarming) kan de sensor enkele graden achter blijven. Gelukkig is dit van korte duur en vertraagt dit de werking van de pompschakelaar maar weinig.
 
Deze pompschakelaar (althans ons exemplaar) geeft ruim een graad te weinig aan. In combinatie met de standaard hysteresis instelling van 4 graden, zou dit betekenen dat de Tercal de pomp 3 graden hoger dan gewenst pas inschakelt.
Gelukkig zijn beide te corrigeren. De gemeten temperatuur werd met +1 graad gecorrigeerd en de hysteresis verlaagd tot 2 graden. De schakeltemperatuur werd op 32 graden ingesteld, wat dus betekent dat de schakelaar op 33 graden inschakelt en op 31 graden uitschakelt.
 
Volgens de fabrieksgevens is het eigen stroomverbruik van de Tercal slechts 1,6 watt. Onze wattmeters meten echter niet beneden 3 watt en blijven op 0 watt staan als we de Tercal meten. Het verbruik is dus in ieder geval minder dan 3 watt.
 
Conclusie
 
Het instellen van de Tercal moet met de nodige zorgvuldigheid gebeuren. Het volstaat niet alleen de schakeltemperatuur in te stellen. In de meeste gevallen moet ook de hysteresis op de laagste stand gezet worden. De afwijking van de gewenste schakeltemperatuur wordt daarmee beperkt tot maximaal 1 graad. De hysteresis is helaas niet helemaal uit te schakelen. Ook de temperatuuraanwijzing moet even gecontroleerd en zo nodig gecorrigeerd worden.
Wanneer men deze instellingen niet maakt, kan de schakeltemperatuur wel 3 graden afwijken van de gewenste waarde.
 
Als de Tercal goed ingesteld is, werkt hij naar wens. Ondanks de vrij grote sensor reageert de pompschakelaar snel en nauwkeurig op temperatuursveranderingen en dat vermindert de nadelige invloed van de hysteresis.
Jammer is dat de Tercal in de zomer de pomp maar eens in de 14 dagen inschakelt tegen het vastzitten. Volgens sommigen zou eens per maand al volstaan, maar de gangbare mening is dat de pomp elke dag even ingeschakeld moet worden. Feit is wel dat de moderne verwarmingspompen veel minder snel vast gaan zitten dan de oude typen. Maar pompen in een vloer- of muurverwarming zijn soms al tientallen jaren oud. Meer hierover in de algemene conclusie onderaan de pagina.
Verder voldoet deze pompschakelaar prima.
 
Therma Control TC 100

De 2heat Therma Control TC 100

De juiste informatie over deze pompschakelaar is moeilijk te vinden. Het merk is 2heat, met een website op www.2heat.eu. Hier is echter alleen een verouderde pompschakelaar te vinden. De info is uit september 2009.
Dan is er de website met de naam van de pompschakelaar, www.thermacontrol.net. Maar deze info is van januari 2011 en toont het vorige type, als opvolger van de verouderde ThermoUnit.
Op de website www.heatnet.nl vinden we dan toch de vernieuwde 2heat Therma Control TC 100, zoals wij ter test ontvingen. De prijs is 69,95 euro.
 
Het typenummer TC 100 is op de sticker achter op de pompschakelaar vermeld.
Belangrijk uiterlijk kenmerk is dat de nieuwe schakelaar geen randaardestopcontact meer heeft met aardcontacten aan de buitenkant, maar een stopcontact met een aardepin boven en tussen de stroomcontacten. Veel moderne randaardestekkers hebben ook al zo'n aardecontact, maar als uw pomp een oud model randaardestekker heeft, zult u de stekker moeten vervangen door een nieuwe, met het extra gat.
 
Ook deze pompschakelaar kan zowel voor vloerverwarming of warmtemuur als voor een warmwatersysteem gebruikt worden.
Bij gebruik voor een warmwatersysteem kan de vorstbeveiliging de pomp aanzetten als de watertemperatuur beneden de 5 graden komt. Wanneer u de pompschakelaar buiten het stookseizoen aan laat staan, schakelt hij iedere dag de pomp 30 tot 60 seconden in, om te voorkomen dat deze vast gaat zitten.
 
De Therma Control komt met een eenvoudige 'installatiehandleiding' en een dubbelzijdig bedrukt, uitvoeriger instructieblad.
De instructies voor gebruik 'voor verwarmings applicaties' aan één kant van het instructieblad laten we hier buiten beschouwing. Maar de instructies 'pompschakelaar / optimizer' zijn voor ons wel relevant. Hier worden ook de extra instellingen beschreven. In te stellen zijn:
  • Fahrenheit of Celsius
  • Temperatuurcorrectie
  • Vorstbeveiliging aan of uit
  • Pompprotectie aan of uit
  • De vertragingstijd
Belangrijk daarvan zijn m.n. de eventuele correctie van de gemeten temperatuur en de vertragingstijd van de schakelaar. Om deze instellingen te kunnen maken, moet de pompschakelaar met alle 3 knoppen ingedrukt in het stopcontact gestoken worden. Dat vraagt enige oefening en je moet ook snel doorwerken, anders verlaat de schakelaar z'n instelmode. De instelling van de schakeltemperatuur kan op elk moment gebeuren, met de up- en down-knopjes. Om alle instellingen op te slaan (zodat ze bewaard blijven als de schakelaar niet in het stopcontact zit of de stroom er af is) moet één van de knopjes 3 seconden lang ingedrukt worden.
 
sensoren De Therma Control wordt geleverd met 2 verschillende temperatuursensoren, die met een stekkertje aangesloten worden op de schakelaar: een 'clipsensor' om op de verwarmingsbuis te klemmen en een kleine 'bulbsensor' om op de verwarmingsbuis te plakken met tape of bijvoorbeeld tussen de buis en de buisisolatie te klemmen.
 
De fabrikant beveelt aan de bulbsensor te gebruiken, omdat deze weinig eigen massa heeft en daardoor sneller zou reageren.
 
De praktijk
 
Ook de Therma Control werd ingesteld op een schakeltemperatuur van 32 graden. Feitelijk heeft de Therma Control tevens een hysteresis van 1 graad: ingesteld op 32 graden, schakelt hij in op 32,5 en uit op 31,5 graden.
De vertragingstijd (instelbaar op nul, 15, 30 of 60 seconden) werd ingesteld op nul seconden, we willen immers dat de schakelaar zo snel mogelijk reageert. Volgens de beschrijving zou de meetfrequentie 10 seconden zijn. Uit enkele controle-experimenten blijkt echter dat de Therma Control zijn kortste meetfrequentie heeft bij een langzame temperatuurstijging, zo'n 20 seconden. Dat zou nog steeds voldoende moeten zijn om snel te reageren.
 
Eerst is getest met de bulbsensor. Of de sensor tussen de buisisolatie gestoken werd of op de verwarmingsbuis geplakt werd maakte weinig verschil. In beide gevallen blijkt dat de meetfrequentie, of misschien moeten we zeggen de 'reactietijd', sterk oploopt als er snel grote temperatuurverschillen optreden. Dat is m.n. het geval als de ketel 's-ochtends voor het eerst aan gaat. Twee voorbeelden:
 
Bij een watertemperatuur van 16 graden, duurde het ruim 2 minuten tot de schakeltemperatuur van 32,5 graden bereikt werd. De pompschakelaar stond toen echter nog steeds op 16 graden en sprong pas 3 minuten later van 16 naar 38 graden, waarna de pomp eindelijk ingeschakeld werd. De werkelijke temperatuur was inmiddels 42 graden. De meetfrequentie was nu 5 minuten en de pomp ging 3 minuten te laat aan.
Bij een starttemperatuur van 19 graden ging het wat beter. Na een krappe 2 minuten was de watertemperatuur weer 32,5 graden, maar stond de pompschakelaar nog op 19 graden. 1 minuut later sprong hij naar 31 graden en 45 seconden later naar 34,5 graden, waarna de pomp aan ging. De echte watertemperatuur was toen 40 graden. De schakelaar was nu 1 minuut en 45 seconden te laat.
 
Gebruik van de clipsensor geeft een soortgelijk beeld. Startend op 18 graden is de werkelijke temperatuur na zo'n 2 minuten weer 32,5 graad, maar wordt nog steeds 18 graden aangegeven. Na 3 minuut 30 seconden springt de schakelaar naar 30,5 graden, de echte temperatuur is dan al 38 graden. Na 4 minuut 50 seconden springt de temperatuur naar 34,5 graden, in werkelijkheid 42,5 graden, en gaat de pomp aan. Dat is ongeveer 2 minuut en 30 seconden te laat.
 
Bij een snel stijgende temperatuur, maar ook bij een snel dalende temperatuur, gaat de pompschakelaar met grotere tussenpauzen meten, de meetfrequentie wordt steeds langer. De meetfrequentie wordt ook langer naarmate het temperatuurverschil groter is.
Bij teruglopende temperatuur, wat meestal minder snel verloopt, varieert de meetfrequentie tussen grofweg 40 seconden en 2 minuten.
 
De vertraging die optreedt bij het inschakelen van de pomp (in onze installatie tot 3 minuten) is nog steeds zo lang dat er opwarmrondes overgeslagen kunnen worden. De maximale temperatuur van het water wordt dan al bereikt voordat de pomp ingeschakeld wordt en de ketel gaat al weer uit, zonder dat de vloer of muur opgewarmd is.
 
Merkwaardig is verder dat de afwijking t.o.v. de werkelijke watertemperatuur steeds groter wordt naarmate de temperatuur hoger is dan de omgevingstemperatuur. Dat is goed te zien nadat de ketel net uitgegaan is en de watertemperatuur langzaam terug loopt. Bij een temperatuur van 52 graden, geeft de schakelaar 42 graden aan. Bij 42 graden wordt dat 38 graden. En bij 34,5 graden is het 31,5 graden. Een verschil van 10 tot 3 graden.
Deze afwijking betekent ook dat de pompschakelaar 'te vroeg' uitschakelt. De pompschakelaar zet de pomp wel uit als hij 31,5 graden meet, maar de werkelijke temperatuur is op dat moment zo'n 3 graden hoger.
 
In het kader van deze test kan niet uitgezocht worden waarom de temperatuuraanwijzing steeds meer gaat afwijken bij hogere temperaturen.
Een logische verklaring voor dit verschijnsel is dat de omgevingstemperatuur roet in het eten gooit. Zo is de bulbsensor zo klein en heeft zo weinig massa, dat het goed mogelijk is dat de warmtegeleidende metalen bedrading een deel van de warmte 'uit de sensor trekt', waardoor deze een lagere temperatuur krijgt. De clipsensor is, in verhouding tot het contactoppervlak met de verwarmingsbuis, erg groot. Het grote, metalen oppervlak werkt als 'koelvin'. Ook deze sensor zou daardoor te veel beïnvloed kunnen worden door de omgevingstemperatuur. Meer hierover in de algemene conclusie onderaan de pagina.
 
Het stroomverbruik van de Therma Control was met onze wattmeters niet te meten en dus in ieder geval beneden de 3 watt.
 
Conclusie
 
Ondanks dat de Therma Control TC100 nieuwe instelmogelijkheden kreeg, waarmee o.a. de inschakelvertraging op nul gezet kan worden, gedraagt hij zich niet wezenlijk anders dan het oude model. Nog steeds reageert de pompschakelaar veel te langzaam op de snel veranderende temperatuur van een verwarmingsinstallatie. Met name wanneer de verwarming aangezet wordt (bijvoorbeeld 's-ochtends) is het goed mogelijk dat de eerste opwarmronde van de verwarming overgeslagen wordt en de vloer of muur nog geen warm water krijgt.
 
Mogelijk voldoet de Therma Control wel in een installatie die alleen uit vloerverwarming of een warmtemuur bestaat (zonder radiatoren), waarbij zeer lage watertemperaturen (max. 40 graden) gebruikt worden en de temperatuursveranderingen langzaam verlopen.
 

AmfraMatic V-3DP

AmfraMatic V-3DP Ook de firma Maelok/Amfra Europe b.v. heeft zijn pompschakelaar vernieuwd. Er zijn zelfs 2 nieuwe typen, de V-3DP en de V-5.
De informatie over de nieuwe typen staat niet op de oorspronkelijke website www.dethermostaat.nl. Daar staat alleen het vorige model AmfraMatic V-4 en onder 'producten' vinden we geen nieuwe typen. Op de home page wordt echter verwezen naar de site www.thermostaat.eu als webwinkel en daar vinden we beide nieuwe typen wel.
 
De V-3DP is het eenvoudiger type, alleen geschikt als pompschakelaar voor de muur- of vloerverwarming. Op de website van de fabrikant staat hier nog een foto van een type dat blijkbaar heel kort gevoerd werd, de V-3D, die slechts 4 drukknopjes heeft. De huidige V-3DP heeft echter, net als de andere modellen, 6 knopjes, maar de middelste rij knopjes wordt bij dit model niet gebruikt.
Het type V-5 is een combi type (net als de Tercal en de Therma Control hier boven): hij kan als pompschakelaar of als thermostaat gebruikt worden. De V-5 kan ook meer vermogen schakelen, maar voor de toepassing als pompschakelaar is dat niet van belang.
De V-3DP kost 54,95 euro, de V-5 kost 99,95 euro.
 
Nieuwe type eindelijk getest
 
Een testexemplaar van de V-3DP hebben we met grote vertraging ontvangen. Deze kon daarom niet meer in de test van 2011/2012 meegenomen worden en is nu in de winter van 2012/2013 getest.
 
De V-3DP heeft een permanent ingeschakelde vorstbeveiliging, die de pomp aan zet als de watertemperatuur beneden de 5 graden komt. Buiten het stookseizoen kunt u de pomp iedere dag ongeveer 1 minuut in laten schakelen, om te voorkomen dat deze vast gaat zitten. Deze optie is apart aan en uit te zetten.
 
Bij de V-3DP wordt een gebruiksaanwijzing meegeleverd bestaande uit een tweezijdig bedrukte A4. Dit is blijkbaar een vereenvoudigde versie van de gebruiksaanwijzing voor de V-5, waardoor er wat foutjes in geslopen zijn. Men heeft het onderaan het voorblad over de pompschakelaar- of thermostaat-functie, maar de V-3DP is alleen een pompschakelaar en heeft geen thermostaatfunctie. Op de achterkant spreek men ook over de pompschakelaar- functie, terwijl men alleen wil aangeven dat er een symbooltje zichtaar is als de schakelaar aan staat en dit symbooltje knippert als de pomp draait.
Verder gebruikt men de in dit verband wat vreemde term "Relais-bescherming". Onduidelijk is waartegen het relais (dat slechts enkele tientallen watt schakelt) beschermd zou moeten worden. De bescherming zou bestaan uit een schakelvertraging van 10 sec. (in de praktijk 15 sec.). Wellicht bedoelt men een anti-pendel vertraging die moet voorkomen dat de pomp snel achter elkaar aan- en uitgeschakeld wordt.
 
Verder is de gebruiksaanwijzing redelijk duidelijk. En er valt ook niet veel in te stellen aan de V-3DP:
  • Aan of uit: knopje 2 sec. indrukken (maar de pompschakelaar wordt dus niet geheel spanningsloos)
  • De schakeltemperatuur, met de knopjes omhoog en omlaag
  • De pompbescherming voor de zomer aan of uit ('aan' zet de pomp eens per dag 1 minuut aan)
De ingestelde schakeltemperatuur wordt vastgelegd in een geheugen, er is geen aparte handeling nodig om deze op te slaan. Dus ook wanneer de pompschakelaar spanningsloos is geweest (uit het stopcontact gehaald is) blijft de instelling ongewijzigd.
De AmfraMatic V-3DP wordt gelevert met een clipsensor, die op de verwarmingsbuis geklemd wordt. De clipsensor is identiek aan die van de 2heat Therma Control. Een bulbsensor is los leverbaar voor 4,50 euro.
 
De praktijk
 
De V-3DP (althans dit exemplaar) meet de temperatuur vrij nauwkeurig, hij geeft ongeveer 0,4 graad te weinig aan.
Net als de andere pompschakelaars werd ook de V-3DP ingesteld op een schakeltemperatuur van 32 graden. En net als de Therma Control heeft de V-3DP een vaste hysteresis van 1 graad: hij schakelt in op 32,5 en uit op 31,5 graden. De schakelvertraging na het bereiken van de schakeltemperatuur is 15 seconden.
 
De V-3DP heeft meestal een vrij lage meetfrequentie, die varieert tussen de 20 en 40 seconden. Een duidelijke lijn is daarin niet te ontdekken. Ook bij een zeer snel oplopende temperatuur bijft de reactie langzaam, zelfs bij grote temperatuursverschillen. Een snelle stijging van 26,5 naar 29 graden verscheen na 31 sec. in de display. En een snelle stijging van 23,5 naar 31 graden kostte 33 sec. Een sprong van 18 naar 38 graden had zelfs 38 sec. nodig om op de display te verschijnen. Alleen bij kleine temperatuursveranderingen van 0,5 graad zakte de meetfrequentie tot een lage waarde; incidenteel werd dan 5 sec. gemeten.
Minder belangrijk (een verwarmingsinstallatie koelt meestal langzaam af), maar ook bij een snelle sprong naar een lagere temperatuur reageert de schakelaar erg traag. 33 naar 27,5 graden nam 27 sec. en 28 naar 19,5 graden nog steeds 23 sec. om op de display te verschijnen.
 
Naast deze trage reactie, gaat de gemeten temperatuur ook steeds meer afwijken van de werkelijke temperatuur als de temperaturen hoger worden. Bij een temperatuur van 51,5 graden geeft de V-3DP nog maar 44,5 graden aan.
Nu gaat het vooral om de afwijkingen rond de 30 graden, waar de aan- en uitschakeltemperaturen ingesteld worden, maar ook dan kunnen de verschillen nog 2 of meer graden zijn, afhankelijk van het scenario.
 
De combinatie van de lage meetfrequentie en het achterblijven van de gemeten temperatuur maakt dat de V-3DP te traag reageert. Bij een 'koude start' van de verwarming is dit een praktijkscenario:
Watertemperatuur 15 graden als de ketel aan gaat. Na 2 minuut 30 seconden is de temperatuur 33,5 graden, al een graad hoger dan de aanschakeltemperatuur. De schakelaar geeft echter nog maar 25 graden aan. Pas 2 minuten later meet de schakelaar 32,5 graden (de aanschakeltemperatuur), het water is dan echter al 39 graden. De inschakelvertraging komt daar nog bij, waardoor de V-3DP uiteindelijk 2 minuut en 15 seconden te laat inschakelt.
Met een hogere starttemperatuur van 25 graden, is de V-3DP nog steeds 2 minuten te laat met inschakelen.
 
Net als bij de 2heat Therma Control TC 100 (die ook een toenemende temperatuurafwijking heeft) wordt tenminste een deel van de afwijking veroorzaakt door de clipsensor. Deze heeft een klein contactoppervlak waar warmte opgenomen wordt en een groot metalen oppervlak wat warmte afstaat aan de omgevingslucht. En ook de bedrading voert warmte af. In het kader van deze test kan dit niet verder onderzocht worden, maar het is op zich logisch dat de lage omgevingstemperatuur steeds meer invloed heeft wanneer de te meten temperatuur van de verwarmings- installatie hoger wordt. Dit wordt ook gestaafd door het feit dat de temperatuurmetingen met de sensors ondergedompeld in een bakje water maar kleine afwijkingen vertonen.
 
Bij het afkoelen van het water (nadat de ketel uit gegaan is) zijn de afwijkingen veel minder, omdat de temperatuursveranderingen langzamer verlopen. Maar de V-3DP schakelt de pomp wel te vroeg uit. Bij een gemeten uitschakeltemperatuur van 31,5 graden, is het water toch nog ruim 33 graden.
 
Het stroomverbruik van de AmfraMatic V-3DP was met onze wattmeters niet te meten en dus in ieder geval beneden de 3 watt.
 
Conclusie
 
De V-3DP is wel enigsins verbeterd vergeleken met z'n voorganger, de V-4. De vertraging bij het inschakelen van de pomp is wat minder groot geworden. Maar nog steeds wordt de pomp veel te laat ingeschakeld, waardoor een opwarmcyclus van de ketel niet goed benut wordt en de watertemperatuur onnodig hoog oploopt, wat beide energie verspilt. Het is ook nog steeds mogelijk dat er een opwarmcyclus overgeslagen wordt door de pompschakelaar.
 

Algemene conclusie

De eerste test van pompschakelaars was voor alle drie fabrikanten reden om een nieuwe versie van hun pompschakelaar op de markt te brengen. En het is een feit dat alle drie hier geteste pompschakelaars inderdaad op één of andere manier 'vernieuwd' zijn.
 
De 'voorvader' van zowel de nieuwe 2heat Therma Control TC 100 als de nieuwe AmfraMatic V-3DP is de oorspronkelijke AmfraMatic V-4 en eerdere modellen.
De Therma Control kreeg een belangrijke extra optie: de inschakelvertraging kan nu op verschillende waarden worden ingesteld, waaronder ook nul seconden. Maar verder wijkt het gedrag van deze pompschakelaar niet wezenlijk af van z'n voorganger en schakelt hij de pomp nog steeds veel te laat in.
 
De AmfraMatic V-3DP werd juist eenvoudiger dan z'n voorganger: de thermostaatfunctie verdween en de V-3DP is niet meer omschakelbaar tussen graden Celcius of Fahrenheit. Daardoor werd de pompschakelaar ook een stuk goedkoper. Maar functioneel is er weinig verbeterd. De problemen zijn iets minder groot dan bij de voorganger, maar ook de V-3DP schakelt de pomp veel te laat in.
 
De verrassing van deze test is de nieuwe Tercal 11E. Was de voorganger van deze pompschakelaar (die overigens redelijk voldeed) nog een primitief apparaat met een grote instelknop voor de schakeltemperatuur en geen temperatuuraflezing, die nieuwe versie is ook werkelijk vernieuwd en verbeterd en benadert de 'ideale pompschakelaar'.
Er blijft altijd wat te wensen: de hysteresis zou je moeten kunnen uitschakelen en de sensor kan nog verbeterd worden. Dat laatste is inmiddels ook gebeurd: Tercal deelde mij begin januari 2013 mee dat hun beide pompschakelaars inmiddels met een dunnere sensor (5mm) uitgeleverd worden, die (door de kleinere massa) sneller reageert op temperatuurswisselingen.
 
Een heikel punt is de 'zomerstand': Wanneer de verwarming uit staat, schakelt de Tercal de pomp maar eens per 14 dagen in tegen het vastzitten. Volgens Tercal is dit, zeker voor moderne pompen, ruim voldoende. Aan de andere kant adviseren pompfabrikanten als Grundfos nog steeds 'ééns per dag'.
Uit de reacties op deze tests blijkt dat veel mensen dit een groot bezwaar vinden van de Tercal. Econerd heeft dit overgebracht aan de leverancier, maar in oktober 2013 deelde men mee dat de schakelfrequentie in de zomer niet veranderd wordt. Erg jammer en eerlijk gezegd ook moeilijk te begrijpen. De enige raad die Econerd dan nog kan geven is om in de zomer de pompschakelaar te vervangen door een eenvoudige schakelklok en daarmee de pomp eens per dag even aan te zetten.
 
Met uitzondering van de AmfraMatic V-3DP kunnen alle pompschakelaars die getest werden ook als een soort thermostaat gebruikt worden, bijvoorbeeld voor een warmwater voorziening. Het nut hiervan ontgaat mij. Behalve als je al zeker weet in de toekomst de 2e functie van het apparaat nodig te hebben, betaal je voor een extra functie die je niet nodig hebt.
 
De sensors
 
Bij de Therma Control en AmfraMatic dragen ook de temperatuursensors bij aan de slechte resultaten. Naarmate de te meten temperatuur meer afwijkt van de luchttemperatuur rond de sensors, gaan ze steeds meer in de fout. Blijkbaar gaan de temperatuur van de bedrading en bij de clipsensors het grote oppervlak dan een steeds grotere rol spelen.
Als gebruiker zou je deze effecten met wat 'doe het zelf' maatregelen kunnen verminderen: Zorg dat de sensor afgeschermd wordt van de omgevingslucht door isolatiemateriaal, zoals een stukje buisisolatie. En kort de bedrading van de sensor zo veel mogelijk in (maar daarvoor moet je wel kunnen solderen en vervolgens de lassen inpakken met isolatietape).
 
Een andere mogelijke verbetering zou zijn dat de fabrikanten het gedrag van de gebruikte sensor verwerken in de software van de pompschakelaar. Maar daarbij kan niet met alle omstandigheden rekening gehouden worden, er kan slechts een 'gemiddeld gedrag' verwerkt worden in de software.
De meeste winst is waarschijnlijk te behalen door de sensors zelf aan te pakken. Het meeleveren van isolatiemateriaal of, bij clipsensors, het aanbrengen van isolatiemateriaal op de sensor, zou al een boel kunnen verbeteren. Ideaal zou zijn dat een sensor helemaal 'losgekoppeld' wordt van z'n omgeving en bedrading. Daarvoor zou de sensor een eigen elektronische schakeling en een voedingsspanning nodig hebben die o.a. de invloed van de aansluitkabel helemaal uitsluit en zelf een meetwaarde naar de pompschakelaar stuurt. Maar dat zou de prijs van een pompschakelaar wel een stuk hoger maken en de vraag is of 'de markt' dat accepteert.
 
De bal ligt weer bij de fabrikanten: weten zij, met de nodige creativiteit, de pompschakelaar verder te verbeteren? Een paar suggesties deed Econerd al aan het eind van de eerste test, onder het kopje "De 'ideale' pompschakelaar".
 

Testverantwoording

Bij deze tweede test van pompschakelaars ben ik nog wat grondiger te werk gegaan. Zo werd bijvoorbeeld vooraf de nauwkeurigheid van de temperatuuraanwijzing getest door de aanwijzing te vergelijken met enkele nauwkeurige losse thermometers. Dit gebeurde door de sensoren in een bakje water te hangen wat regelmatig omgeroerd werd, zodat alle sensoren aan exact dezelfde temperatuur blootgesteld werden. De snelle temperatuurstijgingen en -dalingen werden tevens in een bakje water gesimuleerd.
De temperatuurmeting van de pompschakelaars in een praktijksituatie werd vergeleken met een losse thermometer, waarvan de sensor naast die van de pompschakelaar op de verwarmingsbuis zat.
 
De instellingen van de ketel waren gunstiger voor de pompschakelaars dan bij de eerste test. De watertemperatuur was vergelijkbaar, maximaal 60 graden. Maar ten opzichte van de eerste test was de verwarmingscapaciteit van de ketel aanzienlijk teruggeschroefd, van 60% tot 30%. Dit bleek, ook tijdens de koude van begin februari 2012, namelijk voldoende om het (inmiddels goed geïsoleerde) huis goed warm te krijgen. De verlaagde capaciteit betekent dat de ketel met een lagere vlam brandt (= zuiniger), waardoor de temperatuurstijging na het aanslaan van de ketel een stuk langzamer verloopt dan bij de vorige test. Dat vermindert ook de nadelige effecten van een pompschakelaar die (te) langzaam reageert. Bij deze tweede test is het daardoor niet voorgekomen dat een hele opwarmronde werd overgeslagen omdat de pompschakelaar te langzaam reageerde. Wanneer de verwarmingsinstallatie echter uit alleen vloerverwarming of een warmtemuur bestaat, is de kans op het overslaan van een opwarmronde veel groter.